Het Beslissende Kwartier
De DVD: Philips' derde revolutie
Historisch moment: 15 september 1995
https://hetbeslissendekwartier.nl/afleveringen/de-dvd-philips-derde-revolutie.html

Transcript (op basis van het script)
Deze leesversie is gebaseerd op het afleveringsscript. De tekst is niet woordelijk gecontroleerd tegen de uiteindelijke audio. Regieaanwijzingen en productienotities zijn weggelaten.

Vijftien september negentienvijfennegentig.

Ergens worden de laatste onderhandelingen afgerond. Japanse, Amerikaanse en Europese bedrijven staan op het punt een gezamenlijk persbericht uit te brengen. Maanden van discussies over technische specificaties, patenten en licenties hebben naar dit moment geleid. Maanden van onderhandelingen hebben naar dit moment geleid. Jaren van rivaliteit. Buiten gaat het leven door. Salarymen haasten zich naar metrostations. Toeristen fotograferen tempels. Niemand weet dat hier, in deze kamer, de toekomst van thuisentertainment op het spel staat.

Twee kampen. Twee technologieën. Eén winnaar. Of geen enkele.

De mannen weten wat er gebeurt als ze falen. Een herhaling van de Betamax-oorlog. Verwarring bij consumenten. Miljarden aan verloren investeringen. Hollywood dat wacht en weigert te kiezen. De computerindustrie die dreigt beide formaten te boycotten.

Het is nu of nooit.

Dit is Het Beslissende Kwartier. De vijftien minuten waarin een schijfje van twaalf centimeter de wereld veranderde.

Om te begrijpen wat er die ochtend in Tokyo gebeurt, moeten we terug naar het begin van de jaren negentig. De compactdisc, de cd, heeft de muziekindustrie getransformeerd. Philips en Sony, de uitvinders, verdienen miljarden aan licenties. Maar er is een probleem. De cd kan maximaal vierenzeventig minuten audio bevatten. Genoeg voor muziek. Te weinig voor een speelfilm.

De droom is helder: een digitale schijf die Hollywood naar de huiskamer brengt. Kristalhelder beeld. Bioscoopgeluid. Geen terugspelen, geen verslijten, geen magnetische banden die vastlopen.

Maar wie bouwt die schijf?

In Eindhoven werken ingenieurs van Philips aan een opvolger van de cd. In samenwerking met Sony ontwikkelen ze de Multimedia Compact Disc, de em-em-cee-dee. De technologie is elegant. Het modulatiesysteem, ontworpen door Kees Schouhamer Immink, maximaliseert de opslagcapaciteit.

Aan de andere kant van de wereld smeedt Toshiba een alliantie met Time Warner. Hun formaat heet de Super Density disc. De es-dee. Een andere techniek, een ander ontwerp. Dezelfde ambitie.

Januari negentienvijfennegentig. Beide kampen lanceren hun formaten op persconferenties. Philips en Sony noemen hun schijf al Digital Video Disc. Toshiba en Time Warner presenteren de Super Density disc. De format war is officieel begonnen.

De entertainmentindustrie kijkt toe met groeiende onrust. Taizo Nishimuro van Toshiba vat de angst samen: niemand wil investeren in een formaat dat over twee of drie jaar obsoleet kan zijn. Hollywood herinnert zich de Betamax-catastrofe nog te goed. Sony's Betamax-formaat verloor van de breder gesteunde VHS. Miljarden aan investeringen verdampten.

Dan mengt de computerindustrie zich in de strijd. Op drie mei negentienvijfennegentig publiceert een coalitie van vijf giganten, IBM, Apple, Compaq, Hewlett-Packard en Microsoft, een gezamenlijk persbericht. De boodschap is onmiskenbaar: wij accepteren alleen één formaat. Kies. Of wij kiezen voor geen van beide.

Alan Bell van IBM leidt de technische evaluatie. Lou Gerstner, president van IBM, oefent druk uit op beide kampen om tot een compromis te komen. De druk is immens.

Terug naar Tokyo. De onderhandelingen zijn in volle gang.

In de vergaderzaal is de spanning voelbaar. Taizo Nishimuro, Executive Vice President van Toshiba, negenenvijftig jaar oud, is een van de drijvende krachten achter de onderhandelingen. Aan de andere kant staat het kamp van Philips en Sony.  Kees Schouhamer Immink, achtenveertig, heeft het ee-ef-em-plus modulatiesysteem ontworpen dat straks in de nieuwe standaard wordt opgenomen.

De afgelopen maanden zijn uitputtend geweest. Vergaderingen in Honolulu. Telefonische conferenties over tijdzones heen. IBM-onderzoekers die beide technologieën analyseerden en een onafhankelijk oordeel velden.

Het voorstel dat nu op tafel ligt, is revolutionair. Geen winnaar, geen verliezer. Een fusie. Het beste van beide werelden. De fysieke structuur van de Super Density disc, twee dunne schijven aan elkaar gelijmd voor dubbellaagse capaciteit, gecombineerd met het ee-ef-em-plus modulatiesysteem van Philips en Sony.

De onderhandelingen van de afgelopen weken waren bikkelhard. Elk bedrijf vocht voor zijn eigen technologie, zijn eigen patenten, zijn eigen inkomsten. Miljoenen, misschien miljarden aan toekomstige royalty's stonden op het spel.

Maar de druk van buitenaf was sterker. De computerindustrie had gesproken. Hollywood wachtte af. Consumenten wilden duidelijkheid.

De directe nasleep verloopt snel. Op acht december negentienvijfennegentig worden de definitieve specificaties vastgelegd. Het dee-vee-dee Consortium, later omgedoopt tot het dee-vee-dee Forum, wordt opgericht door tien bedrijven om de verdere ontwikkeling te coördineren.

Op één november negentienzesennegentig verschijnen de eerste dee-vee-dee-spelers in Japanse winkels. Vijf maanden later, op vierentwintig maart negentienzevenennegentig, bereikt de technologie de Verenigde Staten.

De prijzen zijn hoog. Bijna duizend dollar voor een speler. Maar de kwaliteit is onmiskenbaar. Kristalhelder beeld. Surroundgeluid. Geen terugspoelen. Geen magnetische degradatie. En extra's: verwijderde scènes, commentaartracks van regisseurs, alternatieve eindes.

Hollywood omarmt het formaat. Filmstudio's zien nieuwe inkomstenstromen. Videotheekketens beginnen hun schappen aan te passen. De VHS-band, decennialang de koning van thuisvideo, begint zijn langzame afdaling naar de geschiedenisboeken.

De dee-vee-dee zal in minder dan tien jaar de dominante standaard worden voor thuisentertainment wereldwijd.

De dee-vee-dee staat niet op zichzelf. Het is de derde revolutie in een reeks die begon in negentienachtenzeventig, toen Philips de LaserDisc introduceerde. Dat formaat was groots, duur en commercieel een mislukking buiten de meest toegewijde filmfanaten. Maar het bewees een principe: licht kan data lezen.

Vier jaar later, in negentientweeëntachtig, veranderden Philips en Sony de wereld met de Compact Disc. Digitale audio voor de massa. De cd verving de langspeelplaat, transformeerde de muziekindustrie en maakte de oprichters schatrijk.

De cd-rom bracht dezelfde technologie naar computers. Encyclopedieën, spellen, software, alles paste op een schijfje van twaalf centimeter.

Maar video bleef analoog. VHS-banden domineerden de huiskamer met hun warmte, hun ruis, hun ongemak. De belofte van digitale video was er, maar de technologie moest rijpen. De compressiealgoritmen moesten verbeteren. De lasers moesten preciezer worden.

In negentienvijfennegentig kwamen alle puzzelstukken samen. De tijd was rijp.

De gevolgen van die overeenkomst op vijftien september reiken verder dan iemand toen kon voorzien. De dee-vee-dee wordt niet alleen een succes, maar een fenomeen. De adoptie verloopt razendsnel. De dee-vee-dee wordt met ongekende snelheid geaccepteerd door consumenten en vervangt de VHS als het dominante thuisvideoformaat.

Maar de impact gaat dieper. De dee-vee-dee leert consumenten dat digitaal beter is. Het went mensen aan het idee van thuisbioscoop. Het creëert de infrastructuur, de distributiekanalen, de verwachtingen, die later streaming mogelijk maken.

Netflix begint als een dee-vee-dee-postorderbedrijf. Zonder de dee-vee-dee geen Netflix. Zonder Netflix geen streamingrevolutie.

En er is meer. De technische standaard van de dee-vee-dee, het resultaat van die geforceerde samenwerking, bewijst dat de industrie beter af is met eenheid dan met verdeeldheid. Kees Schouhamer Immink, de man achter het ee-ef-em-plus systeem, zal later ook bijdragen aan de codering voor de blu-ray disc. Zijn werk aan de dee-vee-dee was pas het begin.

Wat als de onderhandelingen waren mislukt? Wat als Philips en Toshiba hun ego's boven de consument hadden gesteld?

De geschiedenis leert ons wat dan gebeurt. De Betamax-oorlog had de video-industrie jaren teruggeworpen. Consumenten wachtten af, weigerden te investeren, bleven bij hun vertrouwde technologie. De innovatie stagneerde.

Een dee-vee-dee-oorlog had hetzelfde kunnen doen. Hollywood zou geweigerd hebben te kiezen. Twee incompatibele systemen zouden de markt hebben gefragmenteerd. De computerindustrie zou beide formaten hebben genegeerd. De VHS-band had nog jaren kunnen domineren.

Maar dat gebeurde niet. Omdat mannen in een vergaderzaal in Tokyo besloten dat samenwerking belangrijker was dan winnen. Omdat de druk van buitenaf sterk genoeg was. Omdat het moment rijp was.

Vijftien minuten. Dat was alles wat het kostte om de toekomst van thuisentertainment veilig te stellen.

Even tussendoor. Vind je dit een interessante podcast? Abonneer je dan via Spotify, Apple Podcasts of waar je ook luistert. En heb je een vraag, opmerking of suggestie voor een aflevering? Mail ons: 15minuten@doorzetters.net.

Er is nog een dimensie aan dit verhaal. De dee-vee-dee bracht niet alleen films naar de huiskamer. Het bracht Hollywood naar de wereld.

De dee-vee-dee bracht ook zorgen met zich mee. Kopieerbeveiliging werd geïntegreerd om intellectuele eigendomsrechten te beschermen tegen piraterij. Maar tegelijkertijd werd film werkelijk globaal. Een tiener in Jakarta kon dezelfde schijf kopen als een student in New York. Dezelfde kwaliteit. Dezelfde extra's. Dezelfde ervaring.

De dee-vee-dee democratiseerde cinema op een manier die de bioscoop nooit had gekund. Filmgeschiedenis werd toegankelijk. Oude klassiekers werden gerestaureerd en uitgebracht. Buitenlandse films vonden nieuw publiek.

En de technologie dwong Hollywood tot innovatie. De extra's, de commentaartracks, de verwijderde scènes, dat was nieuw. Consumenten wilden meer dan alleen de film. Ze wilden de ervaring. De magie. Het verhaal achter het verhaal.

Die overeenkomst veranderde niet alleen hoe we films keken. Het veranderde hoe we over films dachten.

Vijftien september negentienvijfennegentig. Ergens in een vergaderzaal staan mannen op van hun stoelen. De spanning van maanden onderhandelen maakt plaats voor opluchting. Handen worden geschud. Spanning maakt plaats voor opluchting.

Buiten gaat de stad verder. Treinen rijden. Mensen werken. Het leven stroomt door.

Niemand op straat weet wat er zojuist is gebeurd. Dat een oorlog is afgewend. Dat een toekomst is verzekerd. Dat een schijfje van twaalf centimeter de wereld zal veranderen.

Maar de mannen in die kamer weten het. Ze hebben het onmogelijke gedaan. Ze hebben gekozen voor vrede.

Dit was Het Beslissende Kwartier, vijftien minuten die alles veranderden. Mijn naam is Julius van Rossum. Er is altijd een volgend beslissend kwartier.